Bỏ qua menu, đến nội dung chính
Tú HằngNông sản

Tập 5: Nghề chọn hạt

Nhìn hạt biết mùa

Hạt mới, hạt cũ, hạt có mọt, nhìn kỹ một vốc tay là thấy, chẳng cần máy móc gì, chỉ cần mắt, mũi và một chút kiên nhẫn của cô Tấm.

Đỗ Mạnh Huy kể, 4 phút đọc

Bàn tay vốc một nắm lạc đỏ trên miệng bao, bên cạnh là các mẹt nhỏ đựng đậu xanh, đậu đỏ, vừng để so màu hạt.

Cái tên bài này tôi đặt hơi quá tay. Nhìn hạt thì không ai biết chính xác nó được hái vào tháng mấy. Nhưng nhìn hạt thì biết được nó còn "trẻ" hay đã "già", đã nằm trong kho lâu chưa, có bị mọt ăn, nấm mốc ghé thăm hay không. Với người nội trợ, chừng ấy là đủ.

Trong truyện Tấm Cám, dì ghẻ trộn một đấu thóc với một đấu gạo rồi bắt Tấm nhặt riêng ra (tôi đã kể ở bài cô Tấm nhặt thóc lẫn gạo). Tấm có đàn chim sẻ xuống giúp. Mình thì không có chim sẻ, nên phải tự nhìn. May là hạt nào cũng có dấu hiệu riêng của nó.

Từng loại hạt, nhìn vào đâu

Đây là những điều tôi gom lại từ tài liệu, có chỗ là nguồn chính thống, có chỗ chỉ là kinh nghiệm chung của người bán hàng. Chỗ nào chưa có nguồn, tôi ghi rõ.

  • Lạc (đỏ hay trắng): hạt tròn, mẩy, vỏ lụa căng và mịn, cầm thấy khô, chắc. Hạt lép, hạt nhăn, hạt có vết mốc thì bỏ. Đây là cách chọn mà báo VnExpress hướng dẫn khi đồ xôi lạc.
  • Đậu đỏ: hạt đều, bóng, không vỡ, không có lỗ mọt, không có mùi lạ. Các trang nấu ăn còn lưu ý một điều đáng nhớ: hạt cũ thì phải ngâm lâu hơn mới mềm.
  • Đậu đen: có mùi thơm đặc trưng của đậu. Nếu thấy hạt phủ một lớp phấn trắng thì đó là dấu hiệu ẩm mốc, đừng mua. Hạt phải chắc, đều, không lép, không mọt.
  • Đậu xanh bóc vỏ: loại tốt có màu vàng tươi, bóng, hạt chắc mẩy. Hạt xỉn màu, vụn nhiều, đáy bao có lớp bột mịn, có mùi hôi ẩm thì thường là đậu cũ hoặc cất không khéo. Điều này là kinh nghiệm chung, tôi chưa tìm được tài liệu nào đo đạc để dẫn.
  • Vừng bóc vỏ: hạt đều màu, khô, thơm, không có mùi dầu cũ, không vón cục, không mọt. Vừng nhiều dầu nên dễ ôi. Đây cũng là kinh nghiệm chung chứ chưa có nguồn riêng cho vừng.

Có một mẹo không cần tài liệu nào: vốc một nắm, xoè tay ra dưới ánh sáng tự nhiên, rồi đưa lên mũi. Hạt mới thường có mùi của chính nó, mùi bùi của đậu, mùi ngậy của lạc. Hạt cũ thì mùi nhạt đi, hoặc lẫn mùi gì đó khó tả, kiểu mùi của cái tủ đóng kín lâu ngày.

Con mọt và cái mùa

Hạt có mọt thì dễ thấy: lỗ nhỏ tròn trên vỏ, bột lấm tấm dưới đáy túi, có khi thấy cả con mọt bò. Nhưng điều tôi muốn nói là vì sao mọt đáng sợ hơn mình nghĩ. Theo tài liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), côn trùng trong kho làm hạt ẩm thêm, và độ ẩm ấy lại mở đường cho nấm mốc. Tức là mọt ăn mất hạt chưa đủ, nó còn rủ nấm mốc đến ở cùng.

Còn nấm mốc trên hạt, nhất là trên lạc, thì có thể sinh độc tố aflatoxin. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên người tiêu dùng kiểm tra hạt, bỏ hạt mốc, đổi màu hoặc teo quắt; mua hạt càng mới càng tốt; và đừng tích trữ quá lâu. Chuyện này tôi kể kỹ hơn ở bài hạt lạc mốc.

Về mùa thì, như tôi đã nói, nhìn hạt không đoán được. Nhưng biết mùa vụ thì hiểu vì sao có lúc hàng mới về nhiều. Đậu xanh hay được trồng vụ hè, khoảng tháng Tư đến tháng Sáu, lúc trời khô nóng. Lạc đỏ Na Son ở Điện Biên trồng hai vụ mỗi năm, gieo khoảng tháng Một, tháng Hai và tháng Bảy, tháng Tám, thu hoạch sau chừng bốn tháng. Ca dao cũng có câu:

Tháng Ba thì đậu đã già

Tôi không chắc câu ấy nói về loại đậu nào, vùng nào. Nhưng nó cho thấy người xưa đã để ý đến tuổi của hạt từ lâu lắm rồi.

Với người buôn hạt, xem hạt là việc hằng ngày, như người làm ruộng xem trời trước khi ra đồng. Bố mẹ tôi theo nghề này hơn ba mươi năm. Tôi nghĩ cái đáng giữ nhất trong nghề không phải bí quyết gì to tát, mà là thói quen nhìn cho kỹ trước khi cân cho người. Nếu bạn ghé nhà tôi mua lạc đỏ hay đậu xanh bóc vỏ, cứ vốc tay mà xem. Hạt tốt thì chẳng ngại ai nhìn.

TúHằng

Đỗ Mạnh Huy

Con trai bố Tú, mẹ Hằng. Người nối nghiệp Nông Sản Tú Hằng.

Tư liệu tham khảo (6)